4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saattir (md. 63). Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışma, halk arasındaki adıyla fazla mesaidir ve 41. maddeye göre zamlı ücretle ödenir.
İki farklı kavram
| Tür | Tanım | Saat ücreti |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışma | Normal saat ücretinin %50 fazlası (× 1,5) |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışma | Normal saat ücretinin %25 fazlası (× 1,25) |
Saatlik ücret nasıl bulunur?
Aylık ücretle çalışanlarda saatlik ücret, uygulamada aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. 225, haftalık 45 saatin günlük 7,5 saate bölünerek 30 günle çarpılmasından gelir (7,5 × 30).
Aylık brüt ücret: 36.000 ₺
Saatlik brüt ücret: 36.000 ÷ 225 = 160,00 ₺
Fazla çalışma saat ücreti: 160 × 1,5 = 240,00 ₺
Ayda 10 saat fazla çalışma: 240 × 10 = 2.400,00 ₺ brüt
Fazla mesai ücreti normal ücret gibi SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisine tabidir; bordroda brüt tutar üzerinden kesinti yapılır.
Maaşınızı ve fazla çalışma saatinizi girerek brüt fazla mesai ücretini hesaplayın.
Fazla mesai aracını açınYasal sınırlar
- Fazla çalışmanın toplamı yılda 270 saati geçemez.
- Günlük çalışma süresi, fazla çalışma dahil 11 saati aşamaz.
- Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir. Onay yazılı alınır ve dosyada saklanır.
- Gece çalışmaları 7,5 saati geçemez; sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işlerde fazla çalışma yaptırılamaz.
Ücret yerine serbest zaman
İşçi isterse fazla çalışma ücreti yerine serbest zaman kullanabilir: fazla çalıştığı her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için 1 saat 15 dakika. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullandırılır.
Hafta tatili ve genel tatil
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılırsa, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir (md. 47). Bu, fazla çalışmadan ayrı bir haktır; genel tatilde yapılan çalışma aynı zamanda haftalık 45 saati aşıyorsa, aşan kısım için fazla çalışma ücreti de doğar.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu, md. 41 (fazla çalışma), md. 47 (genel tatil ücreti), md. 63 (çalışma süresi)
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği; mevzuat.gov.tr